Psikolojiye Göre Bizi Gözetleyen Bir Varmış Hissi: Beynin Tehlike Algısı

Psikolojiye göre, kalabalık bir ortamda birinin bizi izlediği hissine kapılmak oldukça yaygın bir durumdur. Araştırmalar, beynimizin emin olamadığı durumlarda, başkalarının bakışlarını kendi üzerine yönelmiş gibi algılama eğiliminde olduğunu göstermektedir. Bilim insanları, bu eğilimin bizi olası tehlikelere karşı daha tetikte tutan bir mekanizma olabileceğini öne sürmektedir.

Sidney Üniversitesi tarafından 2013 yılında Current Biology dergisinde yayımlanan bir araştırmada, katılımcılara yüz görselleri gösterilerek yüzlerin nereye baktığı sorulmuştur. Gözlerin yönünü bilerek zorlaştıran araştırmacılar, gözlerin belirsizleştiği durumlarda katılımcıların bakışları daha çok kendilerine yönelmiş olarak algıladığını gözlemlemiştir. Aynı ekibin 2014'te Journal of Vision'da yayımladığı ikinci bir çalışma ise bu etkinin farklı bakış yönlerinde ve başın yana dönük olduğu durumlarda da devam ettiğini, hatta baş yana dönükken etkinin daha da güçlendiğini ortaya koymuştur.

Araştırmayı yürüten Profesör Colin Clifford'a göre, doğrudan bakış baskınlık veya tehdit işareti olarak algılanabilir. Clifford, 'Bir şeyi tehdit olarak algılıyorsanız onu kaçırmak istemezsiniz. Karşınızdakinin size baktığını varsaymak daha güvenli bir strateji olabilir' şeklinde açıklama yapmıştır. Bununla birlikte, doğrudan bakışın birinin iletişim kurmak istediğini de gösterebileceği belirtilmiştir. Bebeklerin doğrudan bakışı tercih etmesi, bu eğilimin doğuştan olabileceğine işaret etse de, araştırmacılar bu konuda kesin bir sonuca varılmadığını vurgulamaktadır.

Öte yandan, otizmi olan bireylerin birinin kendilerine bakıp bakmadığını ayırt etmekte daha fazla zorlandığı, sosyal kaygısı olanların ise başkalarının kendilerine baktığını düşünmeye daha yatkın olduğu gözlemlenmiştir.